Woordweetjes

Sommige woorden worden pertinent verkeerd geschreven of zijn in hun betekenis simpelweg onbekend bij het grote publiek. Maar waarom is dat eigenlijk? Vaak helpt de kennis van de herkomst van een woord om het goed te schrijven. Op deze pagina lichten we dergelijke woorden uit, zodat je ze nooit meer vergeet. Etymologie, oftewel woordweetjes, door onze eigen columnisten Mark Mackintosh en Floris Mein.

Woordweetje: Carnavalsnamen

Door Koen van Haaren Het is weer carnavalstijd. De leutigste tijd van ’t jaar als je het aan een willekeurige zuiderling vraagt. Leut? Ja, dat…

Woordweetje: Dom blondje

Door Myrthe Twigt Mijn innerlijk is soms best dom blond, maar wat dat betreft zit mijn uiterlijk niet mee. Die uitvlucht is voor mij dus…

Woordweetje: Buitenbeentje

    Door Stefanie Meijers     Hetzelfde heb ik met honden met wieltjes of andere dieren die niet helemaal binnen hun soort passen. Ik…

Woordweetje: Houdoe

Het Nederlands is een mooie taal. Zo mogelijk nog mooier zijn al die dialecten die in alle uithoeken van ons land worden gesproken en die…
verward terras

Woordweetje: De kluts kwijt

Ik heb werkelijk overal gezocht, liep van hot naar her, ben een paar keer van het kastje naar de muur gelopen en zelfs twee keer…
Stiefmoeder Justin Bieber

Woordweetje: Stiefmoeder

    Door Maurits Geerts   Ik heb de indruk dat ik het woord stiefmoeder – en de andere varianten zoals stiefkind, stiefvader et cetera…

Woordweetje: Lucifer

  Door Maurits Geerts Lucifer betekent ‘lichtbrenger’ en stamt uit het Latijn, waar lux ‘licht’ en ferre ‘brengen’ betekent. Zo bezien is het dus geen slechte benaming. Een lucifer brengt immers…

Woordweetje: Etymoliegen

Door Fred Baggen Picknick Aan het door hele volksstammen geliefkoosde uitstapje met verse, ambachtelijke producten op een kleedje, dat wordt uitgespreid op een moszachte bosbodem…
Naar het pijpen dansen

Woordweetje: pijpen

    Door Maurits Geerts   Deze oorspronkelijke betekenis van het werkwoord ‘pijpen’ is in de loop der tijd op de achtergrond geraakt. Die andere…
uit de kast

Woordweetje: Utrechter en Utrechtenaar

Ja, dat klinkt best wel racistisch. En discriminerend. Ik heb er dan ook een best een hekel aan als mensen zoiets zeggen. Het getuigt wat mij…
Bootschap

Woordweetje: Boodschappen

    Door Maurits Geerts   Het woord ‘boodschap’ betekent letterlijk: een taak voor een bode. Boodschappen moet je dus niet zelf doen, die moet…
student en haver

Woordweetje: Wat zit je nou te emmeren?

Huzaren waren van oorsprong Hongaarse ruiters die in het Oostenrijkse leger het gevecht aangingen met de Turken. Het waren commando’s avant la lettre, wier specialiteit…
voortuin of fortuin?

Woordweetje: Steenrijk 2.0

    Door Maurits Geerts De oudste vermelding van het woord ‘steenrijk’ in een Nederlandse tekst stamt uit de negentiende eeuw. Dat is rijkelijk laat voor…
Rijksmuseum dicht

Woordweetje: Stelletje rakkers

Een paar honderd jaar geleden waren ‘rakkers’ nog wetshandhavers die in de nacht de wacht over de stad moesten houden. De woordencombinatie ‘nacht’ en ‘wacht’…

Woordweetje: Woordbeleg

  Door Laura van Eerten Dat soort dingen vraag ik me altijd af. Het is dan ook geen toeval dat ik bij het Instituut voor Nederlandse…

Woordweetje: De Kerstman en zijn trawanten

In Nederland zijn er aantal prachtige tradities rondom de kerst. Zoals onder het verplichte etentje met de schoonfamilie uit proberen te komen,  daar jammerlijk in…
woordweetje what's in a name mark mackintosh

Woordweetje: What’s in a name?

“Niet op het bed springen!” S. en M., de dochters van een goede vriendin, waren nog geen twee tellen binnen of ze sprongen – met…
kroepoep of kroepoek?

Woordweetje: Sambal bij?

“Sommige woorden zijn makkelijk herkenbaar,” zegt X. “Een wortel is een wortel, een sadel een zadel en een stempel een stempel. Je vraagt de rekening…

Woordweetje: Lexicale gaten

“Pardon?”, zegt tante in al even onvervalst New Yorks. Ik probeer een Nederlands equivalent te vinden. “Cozy! Good times! Nice!” Het dekt allemaal net niet de…
Tieten Tovenaar of Tita Tovenaar?

Woordweetje: Als ik kon toveren …

 Door: Floris Mein Abracadabra Spreuk 1: “Abracadabra en niemand gebruikt meer het woord ‘me’ als bezittelijk voornaamwoord!” Gezien het aantal ‘me’,  ‘ze’ en andere wanstaltige…
advocado

Woordweetje: Spaans benauwd

Door Mark Mackintosh Nederlands voor Spaanse beginners Ze had een puntje. Waar het Nederlands met veel plezier leent van het Engels en in het verleden volop…
wilde zeebaas

Woordweetje: Een kletsnatte column

Toen Taalvoutjes mij aanklampte om een woordweetje te schrijven over uitdrukkingen uit de scheepvaart in ons dagelijks taalgebruik, was ik even mijn koers kwijt. Ik…
verfromfraaide of verfomfaaide?

Woordweetje: verfomfaaid

Mijn favoriete woord is ‘verfomfaaid’. Wist jij dat er muziek schuilt in dit woord?    Door Mark Mackintosh     Een onomatopee (van het Oud-Griekse ὄνομα…
strooizout

Woordweetje: steenrijk en straatarm

Door ons team van taaltijgers Nou, dat kan mijn moeder leuk vinden, maar ik voel me iedere maand wel een keer straatarm: meestal ergens in de…

Woordweetje: Geradbraakt

Ja, straffe straffen, daar wisten ze wel raad mee. En in de rechtspraak werd krom gesproken wat recht was. Als een misdrijf überhaupt al tot…

Woordweetje: Van lichte zeden

  Door Mark Mackintosh   “Wist je dat de term ‘red light district’ voor het eerst in 1894 werd opgetekend door The Sandusky Register, een…
confrans peer - Franse taal

Woordweetje: met de Franse slag

Veel buitenlandse vrienden die me op komen zoeken in Amsterdam vinden dat het Nederlands als een combinatie van Engels en Duits klinkt. De Franse invloed…

Woordweetje: Handige weetjes

Ein richtiges Loch Afgelopen weekend was het weer raak. Mijn peetoom, een verse pensionado, vertelde uitgebreid over alle reizen die hij nu van plan was…
circus

Woordweetje: Wat een circus!

Door Mark Mackintosh Nee. Het woord ‘circus’ is inderdaad Latijn, maar heeft niets van doen met ons circus. Het betekent letterlijk ‘cirkel’. De Romeinen noemden…
narzissen

Woordweetje: zeg het met bloemen

Door Mark Mackintosh Door mijn gesprek met Mehmet besefte ik wat voor rijke etymologische voedingsbodem de bloemenwereld is. Er bestaan immers drie soorten bloemennamen: de…
niet hoog loopen

Woordweetje: Auf Deutsch, bitte!

  Door Mark Mackintosh   Het was kort na middernacht toen rechercheur Derrick op de plaats delict aankwam: een überhip bar-restaurant in een verwaarloosd Bauhaus-gebouw.…
hoera-hoere

Woordweetje: hiep hiep hoera!

  Door Mark Mackintosh   Laten we met ‘hoera’ beginnen. Dat is een vreugdekreet die in veel andere westerse talen voorkomt: ‘hurray’ en ‘hurrah’ in…
wc-bril

Woordweetje: bril

  Door Mark Mackintosh   “Mark, hoe oud ben jij?” vroeg een van de dochtertjes van een vriendin. “Raad eens.” “Vijfenvijftig?” “Nee lieverd, ome Mark…
condoom

Woordweetje: condooms en kapotjes

  Door Mark Mackintosh   Of dat gaat lukken, is – gezien mijn magere seks-cv – nog maar de vraag, maar ik heb al wel de nodige…
beestenboel

Woordweetje: beestenboel

  Door Mark Mackintosh   Afgelopen weekend vroeg ik aan het zesjarige dochtertje van een vriendin wat ze van Sinterklaasavond vond. “Beregezellig!”, luidde het antwoord.…

Woordweetje: Koosjer Roodkapje

  Door Mark Mackintosh   Er was eens een meisje dat met haar misjpoge (< misjpacha; familie) in een achenebbisj (< och un nebbisj; uitroep van medelijden)…
politiepet

Woordweetje: pet

Oké, laat ik maar meteen uit de kast komen. Ik heb een pettenfetisjisme. Katoenen petten en corduroy petten, gitzwarte petten en knalgele petten, ik draag…
woordweetje: salaris

Woordweetje: salaris

Het is altijd een heikel puntje: je loon. Je verdient meer, maar krijgt altijd te weinig. Toch mag je in je handjes knijpen dat je…
helaes pindakaas

Woordweetje: pindakaas

Toen ik nog een Tiesje was, deed ik eens uit verveling een spelletje met een vriend. We hadden allebei een stukje kauwgom en we beloofden elkaar…

Woordweetje: aarzelen

Toen de meiden van Taalvoutjes me vroegen of ik iets wilde vertellen over de herkomst van het woord ‘aarzelen’, heb ik toch wel even getwijfeld.…

Woordweetje: landnamen in het Chinees

Iedereen heeft wel een rare hobby of fascinatie die anderen een beetje vreemd vinden. De een spaart afgeknipte teennagels, de ander haalt enorm veel genoegdoening…
mama appelsap

Woordweetje: mondegreen

Door Ties Rohof De internethit Benny Lava heeft op die manier zijn cultstatus verkregen. Soms slaan de ondertitelaars de plank helemaal mis, maar dat maakt…
Pizza Margherita

Woordweetje: pizza Margherita

Bij mij om de hoek, hier in Nijmegen, zit een friettent die lokaal befaamd is. Hoewel er ‘Corry’ op zijn gevel prijkt, noemt de hele…
Gezicht Op Nieuw Amsterdam

Woordweetje: New York en Yankees

Eigenlijk hebben Nederlanders het niet getroffen, taaltechnisch gezien dan. Internationaal is apartheid het meest gebruikte Nederlandse woord, dan weet je het eigenlijk al. En going…
Alfred Nobel/ Nobelprijs

Woordweetje: de Nobelprijs

De datum is 13 april 1888. In een lokale Parijse krant leest Alfred Nobel dat ‘ie dood is. Hij controleert zijn hartslag en kijkt in…
merknamen

Woordweetje: merknamen

Weet je wat ik nooit heb begrepen? Waarom er ice tea bestaat met de naam ‘Nestea’. Spreek dat woord eens hardop uit. Nasty. Je koopt…
onomatopee oh no my toupet

Woordweetje: onomatopee

Niets is zo gemakkelijk als een onomatopee; een stijlfiguur waarbij een of meerdere woorden een geluid nabootsen. Denk bijvoorbeeld aan slurpen of piepen. Het is…
Groenland

Woordweetje: Groenland

Geschiedenis is prachtig. Als geschiedenisstudent moet ik die stelling geregeld verdedigen. Mensen vragen me dan: “Wat vind je er dan zo leuk aan?” en “Wat…
Drawing the line

Woordweetje: de teddybeer

Iedereen had er vroeger wel een: een teddybeer. Die van mij was lichtblauw. Hij miste een oog en had een scheve glimlach. Ik noemde hem…
Wapen Den Haag

Woordweetje: Hagenees/ Hagenaar

Onlangs kwam in Nijmegen een bekende Nederlander langs. Dat is voor een stadje zoals Nimma een groot ding. Ik zie eigenlijk nooit beroemdheden van eigen…

Woordweetje: de jerrycan

“Haben Sie vielleicht ein..uh.. jerrycan?”, vraag ik in mijn steenkolen-Duits. De arme pompbediende haalt zijn schouders op. Ik probeer het uit te beelden, maar dat…
fiets

Woordweetje: de fiets

De fiets. Op een stilstaande NS-trein na is het misschien wel het meest Nederlandse vervoermiddel dat we kennen. Wij Nederlanders zijn sinds de uitvinding van…
Zuid-Amerika

Woordweetje: verre vergissingen

Misverstand op misverstand. Zo kun je de ontdekking van het Latijns-Amerikaanse continent wel kenmerken. Het begon natuurlijk met die goeie ouwe Columbus die ervan overtuigd…
wijn na bier geeft plezier

Woordweetje: bier na wijn geeft venijn

“Mag ik je ID-kaart zien?” Die vraag krijg ik nog steeds wanneer ik, net in de twintig, in de supermarkt alcoholische versnaperingen probeer aan te…
Simon Carmiggelt - epibreren

Woordweetje: epibreren

Even epibreren Tip voor de volgende keer dat je in een vergadering zit, waar je echt geen zin in hebt: vertel je collega’s zo nonchalant…
Hooligan boycot

Woordweetje: boycot en hooligan

What’s in a name? Het werkwoord ‘stieren’ zegt je ongetwijfeld niets. Toch bestaat het echt. In mijn vriendenkring althans. Stieren betekent dat je wel betaalt voor…
Shah Amanullah Khan

Woordweetje: ammehoela

Over Koning Bekijk-het-maar Opeens, in de stoptrein van Nijmegen naar Den Bosch, presenteerde het zich. Zo’n woord dat je nog maar zelden hoort: ‘ammehoela’.  Het…
Kapsalon

Woordweetje: de kapsalon

“Eén kapsalon, alstublieft!” De Nederlandse keuken wordt vaak tekortgedaan. Ons eten zou voornamelijk bestaan uit aardappels en draadjesvlees en de keuken wordt vaak – zelfs door Nederlanders…

De leukste voutjes »

Taalvoutjes-hebbedingen »