Het is een vraag die menig yogadocent en hovenier uit de slaap houdt: waar zitten die verrekte hurken toch? We roepen te pas en te onpas dat we ergens ‘op zitten’, maar als je een anatomische atlas openslaat, zul je tussen de ribben en de ruitjesspier geen spoor van een ‘hurk’ bekennen. Is het een soort onzichtbaar krukje dat we overal mee naartoe zeulen, of is het simpelweg een taalkundig fabeltje waar we massaal ingetuind zijn?
Wie denkt dat de hurk een fysiek lichaamsdeel is dat je bij de lokale slager kunt bestellen, moeten we helaas teleurstellen. De herkomst van het woord is volgens bronnen als de Etymologiebank en Nicoline van der Sijs eigenlijk verrassend logisch, maar ook een tikkeltje abstract. De ‘hurk’ in ‘op je hurken zitten’ is namelijk afgeleid van het Middelnederlandse werkwoord hurken of horken, wat weer nauw verwant is aan het woordje ‘hoek’.
Eigenlijk zeg je dus niet dat je op een specifiek vlezig onderdeel van je onderstel plaatsneemt, maar dat je jezelf in een bepaalde hoek hebt gevouwen. Je ‘hurken’ zijn de hoeken of bochten die je benen maken als je ze volledig intrekt. Het is een prachtig staaltje taalkundige luiheid: we zijn de actie van het buigen gaan benoemen alsof het een object is. Maar in feite zijn je hurken dus net zo denkbeeldig als je ‘goede voornemens’: ze bestaan alleen als je er actief mee bezig bent. Zodra je opstaat, klappen je hurken in en blijven ze achter in het rijk der verdwenen gewrichten.
Vroeger kenden we overigens ook nog het werkwoord horken, wat toen nog ‘luisteren’ of ‘toegeven’ betekende. Dat we tegenwoordig iemand een ‘hork’ noemen als hij zich onbehouwen gedraagt, heeft er misschien wel mee te maken dat je van te lang op je hurken zitten niet alleen stijve kuiten krijgt, maar ook een tikkeltje chagrijnig wordt. In sommige dialecten wordt het woord zelfs gebruikt voor vogels die zich in hun nest nestelen; zij zitten dus de hele dag op hun hoekjes te broeden op een ei.
Leuk bijkomstig feitje: vroeger werd het woord ook gebruikt voor een soort krukje of een lage bank. Dat verklaart waarom we nu nog steeds ‘op onze hurken’ zitten en niet ‘in’ onze hurken. Tenzij je natuurlijk heel lenig bent, maar dan noemen we het yoga.
Op donderdagmiddag zijn vijf leerlingen van een middelbare school in Zuid-Holland op zeer merkwaardige wijze overleden tijdens het maken van een schrijftoets in...
Woorden met een verhaal kom je overal tegen. Op brood bijvoorbeeld. Want wat heeft pindakaas nou met kaas te maken? Waarom is hagelslag eigenlijk bruin van kleu...
Wij Nederlanders zijn maar wat trots op ons ‘onvertaalbare’ woord gezellig. En terecht: het is een positief woord en het is leuk, en lastig, om aan een buitenla...
In talentenshows zijn ze er dol op: Engelse woorden. Erik Woensdrecht vraagt zich af of dat niet anders kan....