Woordweetje: In de luren leggen

in de luren leggen

Je hebt vast weleens een grap bij iemand uitgehaald. Of minder leuk, je bent vast weleens zelf het mikpunt geweest van spot. Misschien is het dan ook niet zo gek dat er zoveel verschillende manieren zijn om dit onder woorden te brengen. Wat dacht je van ‘iemand in het ootje nemen’? Maar je kan ook ‘iemand in de luren leggen’, of ‘iemand in de maling nemen’. Waar komen deze uitdrukkingen eigenlijk vandaan?

Door: Simon Smulders

‘Iemand in het ootje nemen’ of ‘iemand in de maling nemen’ betekent niet alleen in de letterlijke zin, maar ook in de figuurlijke zin hetzelfde. Met ‘ootje’ wordt hier letterlijk een kleine letter ‘o’ bedoeld, een klein kringetje van mensen waar het mikpunt in het centrum staat. Dat kringetje van mensen wordt vermoedelijk ook bedoeld met ‘maling’. Maling staat hier voor maalstroom of draaikolk, waarbij de mensen in de kring rondom het slachtoffer draaien.

‘Iemand in de luren leggen’ heeft een iets minder vrolijke achtergrond. Een ‘luur’ betekent luier. Dus eigenlijk leg je iemand met deze uitdrukking in de luiers. Vroeger waren er veel jonge kinderen die leden aan de Engelse ziekte. Een vervelende ziekte waarbij de ledematen door een gebrek aan vitamine D vaak kromgroeiden. Om dit te voorkomen werden de jonge kinderen strak ingebakerd in stoffen doeken. Die stoffen doeken noemde men ook wel ‘luren’. De kinderen werden op deze wijze dus in de luren gelegd. Oorspronkelijk betekent iemand in de luren leggen dus eigenlijk dat je iemand behandelt als een kind. Deze betekenis heeft zich in de loop der tijd ontwikkeld tot ‘iemand bedriegen’. 

Deze luren werden vaak van tevoren opgewarmd zodat het kind geen kou zou vatten. Er werd toen gezegd dat wanneer de luren te heet waren, het kind opvliegend van aard zou worden. Daar komt dan ook de uitdrukking vandaan: heetgebakerd zijn.

Handig om te weten voor de volgende keer dat je iemand te kakken zet. Dan kan je meteen uitleggen, nadat hij of zij in luren is gelegd, waar de uitdrukking vandaan komt. Let wel op dat degene die je in het ootje gaat nemen, niet te heetgebakerd is.

Column

Column: Op het puntje van je tong

Column: Op het puntje van je tong

‘Het kinderpardon werd in 2012 door Diederik Samsom voor de poorten van de hel weggesleept.’ (Trouw, 24 juni 2016) Ik had de uitdrukking nooit eerder gehoord, m...


Column

Column: Dialect in het Belgisch onderwijs

Column: Dialect in het Belgisch onderwijs

Dialecten, ze zijn er in verschillende vormen en maten. Maar niet iedereen beseft dat. Ik erger mij er maar al te vaak groen en geel aan. Onverstaanbare woorden...


Column

Column: Germaanse misverstanden

Column: Germaanse misverstanden

We zijn neven (en ook nichten natuurlijk), de Duitsers en wij. We stammen af van de Germanen en daarom lijken onze talen veel op elkaar. Mann – Frau – Kind – Ha...


Woordweetje

Woordweetje: mondegreen

Woordweetje: mondegreen

Weet je wat ik een fantastisch fenomeen vind? Een ‘mondegreen’: een voorgelezen stuk tekst dat verkeerd verstaan wordt en waar door de  hersenen een...