Je hebt geïnvesteerd in een slimme cursus, een succesvol nieuw project opgezet of ooit op het juiste moment een aandeel gekocht. Een paar maanden later zie je de opbrengsten binnenstromen. In het Nederlands zeggen we dan dat die beslissing je geen windeieren heeft gelegd. We gebruiken deze uitdrukking al sinds de middeleeuwen wanneer iets iemand veel voordeel, winst of succes oplevert. Maar wat heeft een ei dat door de wind is gelegd in hemelsnaam te maken met financieel succes of een lucratieve zet? Tijd om het kippenhok in te duiken en de pluimvee-herkomst van deze uitdrukking te ontrafelen!
Wie bij ‘windeieren’ denkt aan paaseieren die door de storm over het erf waaien, zoekt in de verkeerde richting. De sleutel tot deze uitdrukking voert ons namelijk rechtstreeks terug naar de biologie van vogels en een oud volksgeloof.
Een ‘windei’ is een heel concreet, natuurlijk fenomeen: het is een ei zonder harde kalkschaal, dat alleen omhuld is door een zacht vliesje. Zo’n ei ontstaat wanneer een hen of vogel een tekort aan kalk heeft, of wanneer het eivormingsproces verstoord is. Omdat het vliesje heel teer is, breekt het ei vrijwel meteen en is het onbruikbaar voor de boer.
Maar waar komt die vreemde naam ‘wind’-ei vandaan? Onze voorouders snapten vroeger nog niets van kalktekorten of vogelanatomie. In de klassieke oudheid en de middeleeuwen geloofde men daarom dat hennen of vogels bevrucht konden worden door … de wind! Een ei dat zonder de tussenkomst van een haan werd gelegd — en dus mislukt en onvruchtbaar was — werd toegeschreven aan de ijle lucht. Het Latijnse ovum venti (windei) verhuisde rechtstreeks naar onze taal.
Het leggen van een windei stond voor de boer dus gelijk aan waardeloze moeite: de kip heeft wel geperst, maar het levert niets op.
In de volkstaal werd een ‘windei’ daardoor al snel synoniem voor een teleurstelling, een waardeloze zaak of een vruchteloze inspanning. Wanneer iets je géén windeieren legt, zeg je ontkennend eigenlijk dat de moeite níét vergeefs was. Het levert juist een ‘echt’ ei op met een stevige schaal: een tastbaar, waardevol resultaat!
In de loop der eeuwen zijn we het oude geloof in windbevruchting gelukkig kwijtgeraakt, maar de ontkennende uitdrukking bleef als vaste succesformule overeind.
Dus de volgende keer dat een slimme keuze jou geen windeieren legt, weet je dat je in de voetsporen treedt van middeleeuwse pluimveehouders. Je staat niet met lege handen en een gebroken vliesje, maar met een prachtig, winstgevend resultaat!
De Afrikaanse savanne? Die kennen we uit documentaires en Burgers’ Zoo. Japans, Ethiopisch of Argentijns eten? Doen we gewoon in eigen land. Rio, Melbourne en T...
“Kunt u dat voor mij spellen?” “Ja hoor, met de X van Xantippe … ” “Maar meneer, wat heb ik misdaan? Waarom noemt u mij een xantip...
Eindelijk een boek vol taalvouten waarin je schaamteloos mag krassen! Krijg jij ook spontaan vlekken in je nek als je een kakografie … eh, typfout spot? Begi...
Als neerlandicus Wim Daniëls (tevens columnist in ons boek!) aanschuift, dan weet je dat je gegarandeerd een leuke avond hebt. Dus toen de beste man bij Pauw en...