Je wilt al maanden om salarisverhoging vragen, de stoute dromen van je eigen onderneming waarmaken of die leuke crush aanspreken in de sportschool. Je twijfelt, aarzelt en stelt het uit … totdat je diep ademhaalt en besluit dat het tijd is. In het Nederlands zeggen we dan dat je ‘de stoute schoenen aantrekt’. We gebruiken het als we na lang twijfelen eindelijk een spannende stap durven te zetten. Maar wat heeft ongehoorzaam in hemelsnaam te maken met het verzamelen van een portie gezonde moed? Tijd om de taalkundige geschiedenisboeken in te duiken om dit schoeisel te ontrafelen!
Wie bij het woord ‘stout’ denkt aan kinderen die een snoepje pikken of in de hoek moeten staan, zoekt in de verkeerde richting. De sleutel tot deze uitdrukking zit hem namelijk in een oude betekenisverschuiving van het woord ‘stout’.
In het Middelnederlands (de taal die tussen 1200 en 1500 werd gesproken) betekende ‘stout’ helemaal niet ‘ongehoorzaam’ of ‘ondeugend’. Het was juist een positief, krachtig woord voor ‘dapper’, ‘kordaat’ of ‘moedig’. Denk ook aan het Engelse woord stout, dat nog steeds ‘stevig’ of ‘standvastig’ betekent. Een ‘stoute ridder’ was destijds een heldhaftige strijder die nergens voor terugweek.
Als je in de zeventiende en achttiende eeuw ‘de stoute schoenen aantrok’, trok je dus letterlijk je dappere schoenen aan. Het was een figuurlijke manier om te zeggen dat je jezelf ging klaarmaken om een moedige stap te zetten of je ’te verstouten’ (te vermannen).
Pas later veranderde de betekenis van het woord. Omdat dappere mensen vaak ook erg brutaal, eigenzinnig of overmoedig konden zijn, verschoof de betekenis in onze taal langzaam van ‘dapper’ naar ‘brutaal’ en uiteindelijk naar ons huidige ‘ongehoorzaam’.
De uitdrukking bleef echter ongewijzigd in onze taal verankerd. Daardoor klinkt het nu alsof we iets ondeugends gaan doen, terwijl we taalkundig gezien simpelweg onze heldenschoenen aanrijgen.
Dus de volgende keer dat jij die spannende stap zet en de stoute schoenen aantrekt, weet je dat je in de voetsporen treedt van middeleeuwse helden. Trek die dappere stappers aan, snoer je veters vast en ga ervoor!
Mode, kleding, fashion … Het zijn over het algemeen woorden die mij niet enorm aanspreken. Je kunt mij uittekenen in een strakke spijkerbroek met een simpel shi...
Foto: met dank aan Arjen Lubach Katten kunnen niet praten. Dat is misschien maar goed ook: ze zouden waarschijnlijk voortdurend betogen afsteken over de onzin v...
Soms doe ik het nog weleens met mijn vrienden. Gewoon even om even terug te denken aan die tijd die ik nooit heb gekend. Die tijd van het polygoonjournaal en da...
Een atlas. Dat is toch zo’n enorm boek dat je altijd naar je aardrijkskundelessen moest slepen? Klopt helemaal. Maar deze atlas vertelt een ander verhaal. Het v...