Ik snap 'm niet

[intro]Hoeveel merknamen hebben een nep-Italiaanse naam in de Nederlandse supermarkt, denk je? (Spoiler: meer dan je pasta-minnende hart aankan) En waarom trappen we daar massaal in? JP Pellemans (ja, dé JP van Lingo) schreef zijn tweede boek: Het ABC van JP 2. Op taalavontuur door de supermarkt. In de supermarkt komen we allemaal, maar wat zit er voor historie achter de bekende merknamen? Bonus: JP loste voor mij een probleem op waar ik al mijn leven lang naar zocht: het gebrek aan een Nederlands woord voor siblings. De middeleeuwse Nederlander gebruikte daarvoor het woord ‘sibbe’. Dit is dus niet alleen een (lovende!) recensie over Het ABC van JP 2, maar ook een vurig pleidooi voor de comeback van ‘sibbe’![/intro]

Door Hinke van Minnen

In mijn familie hoor ik al jaren waarom Aviko zo heet: Aardappelverwerkende industrie Keppel en omstreken. Vooral mijn opa is is een wandelende encyclopedie wat betreft dit soort feitjes. Dat maakt dat dit boek voor mij echt een familieaangelegenheid is. Dat ‘sibbe’ in een boek over merknamen staat, is trouwens geen toeval. Pellemans duikt in de namen die voortgekomen zijn uit families, zoals Venz (de Vries en Zonen). Dat zijn er veel meer dan je denkt; het stopt echt niet bij Haribo (Hans Riegel uit Bonn).

Het ABC van JP 2 is praktisch opgedeeld in vijf hoofdstukken, met elk een eigen thema. Net zoals in vrijwel elke supermarkt begin je braaf bij de groente. Hoewel de opbouw per merk herkenbaar is, wordt het nergens een droge opsomming. JP heeft het boek namelijk interactief gemaakt: via QR-codes vliegen nostalgische reclamepareltjes je om de oren. Probeer dat Chiquita-liedje daarna nog maar eens uit je hoofd te krijgen…

https://www.youtube.com/watch?v=RFDOI24RRAE

Tussen de weetjes door vind je grappige fotostrips van Ype Driessen en duikt JP zelf geregeld op in een tekstballonnetje voor een persoonlijke noot. Hij strooit met anekdotes over zijn studietijd of legt haarfijn uit hoe het nu echt zit met de umlaut.

Dit boek is een goudmijn voor de taalliefhebber en voor iedereen die tijdens een pubquiz eindelijk de blits wil maken met het antwoord op de vraag: "Naar wie is Joppiesaus vernoemd?" Het is geen boek om in één ruk uit te lezen; daarvoor is de informatiedichtheid simpelweg te hoog (je geheugen heeft ook een houdbaarheidsdatum).

Mijn advies? Blader er lekker in, lees een pagina vlak voordat je naar een kringverjaardag vertrekt en je hebt gegarandeerd een nieuw taalraadsel om je sibbe mee te vermaken!

Is dit boek wat voor jou? 

JA: als je familie en vrienden omver wilt blazen met al je talige kennis en funfacts over merken die iedereen kent, of als je gewoon een zwak hebt voor taal-etiketjes. Wil je kans maken op dit boek? Doe dan mee aan de winactie!

NEE: als jouw familie nog erger is dan de mijne of je de herkomst van elk potje augurken al uit je hoofd kent. Of als je niet geïnteresseerd bent in taal. Maar wat doe je dan op deze website?

• Auteur: JP Pellemans, met fotostrips van Ype Driessen
• Uitgever: Thomas Rap
• Jaar: 2026
• Pagina’s: 144
• Prijs: €21,99 als paperback, €12,99 als e-book
• Bestellen? Dat kan!

Ik snap 'm niet

[intro]Taalvoutjes zijn menselijk, maar in de zakenwereld kosten ze soms miljoenen. JP Pellemans, onze favoriete taalmeester, zet de meest opmerkelijke blunders op een rij. Van pussytea in Zwitserland tot de 'zwarte dood op wielen': lees hier waarom een goed woordenboek onmisbaar is voor elke marketeer.[/intro]

Voordat een product op de markt komt, wordt de merknaam uitvoerig onderzocht. Bestaat de naam al? Of zit er misschien een taalvoutje in? Bij Dreft waren de naamgevers er net op tijd bij. Het fijnwasmiddel heette aanvankelijk 'Drift' - Engels voor 'zachtjes wegvoeren', precies wat een fijnwasmiddel doet. Maar 'drift' is een valse vriend: in het Nederlands roept het associaties op met seksuele drift of onstuimigheid, en dat is nou precies wat waspoeder niet moet uitstralen. Een simpele ingreep maakte een einde aan de valse vriendschap: Drift werd Dreft.

Bij theedrankje Fuzetea waren de naamgevers te laat. Toen het drankje in Zwitserland op de markt kwam, was het land in rep en roer. Fuze leek namelijk sterk op 'Futze', het Zwitserse woord voor het vrouwelijk geslachtsdeel. Uit angst dat iedereen het over pussytea zou gaan hebben, werd de merknaam ijlings veranderd in Fusetea, met een -s dus. Kosten voor deze miskleun: één miljoen euro.

De auto-industrie is een dankbare leverancier van taalvoutjes. De Mazda Laputa is vernoemd naar een vliegend eiland uit het boek ‘Gulliver's Travels’. Voor de Japanse bedenkers staat zo'n eiland synoniem aan vrolijk, sportief en snel, maar voor Spaanssprekenden betekent la puta simpelweg 'de hoer'.

Ford meende het woord ‘cougar’ (een soort panter) een internationale twist te geven met de naam Kuga. Helaas had het bedrijf verzuimd de Slavische woordenboeken te raadplegen: in die talen betekent kuga 'de zwarte dood'. En dan was er nog de andere betekenis van cougar: een oudere vrouw die een seksuele relatie heeft met een jongere man. Geen ideale associatie voor een gezinsauto.

Ten slotte wilde het Franse kaasconcern Bongrain in 1977 zijn verse kruidenroomkaas Tartare op de Nederlandse markt introduceren. Maar die naam lag hier gevoelig: de associatie met rauw vlees én met het bloeddorstige volk der Tataren maakte hem ongeschikt voor de Nederlandse consument. Na rijp beraad (het bleef een kaasconcern) werd gekozen voor Paturain. Rijk de Gooyer, die jarenlang met de kreet 'Foutje, bedankt!' reclame maakte voor Centraal Beheer, deed dat ook voor Paturain. Hem is, op het nippertje, een 'Voutje, bedankt' bespaard gebleven.

---

Over JP Pellemans

Foto © Keke Keukelaar

---

Win het boek 'Het ABC van JP 2'!

Wist je dat KING een afkorting is van ‘Kwaliteit In Niets Geëvenaard’, Snickers vernoemd is naar het favoriete paard van de familie Mars en dat Joppie de bijnaam is van Janyne, die de saus in een snackbar in Glanerbrug bedacht? Je leert het allemaal door het boek 'Het ABC van JP 2'. En wij mogen 3 exemplaren weggeven! Wat je daarvoor moet doen? Deze korte, maar uiterst vermakelijke quizvragen goed beantwoorden. Toi toi toi!

---

Lees ook onze boekrecensie van 'Het ABC van JP 2'.

Ik snap 'm niet

[intro]Volgens Van Dale is een stagiair ‘iemand die de praktijk leert bij een oudere ambtgenoot’. In de televisiewereld, waar ik werk, geldt die definitie absoluut niet. De oudere ambtgenoot in het redactieteam heeft zelden of nooit tijd voor de stagiair, er zijn strikte deadlines, de druk is hoog. Dus hup aan de slag, beste stagiair, begin maar met het opstellen van callsheets, quitclaims en headlines![/intro]

Door JP Pellemans

Vooral bij dat laatste onderdeel van het stagewerk wil het nogal eens fout gaan. In de Whatsappgroep van ons redactieteam van de TV-quiz ’10 voor Taal’ hebben we daarom een speciale sectie ‘headlines met een taalfoutje’. Foutjes die we steevast aan stagiairs toeschrijven. 

Ik vrees dat hetzelfde hypercorrectiestemmetje aan het werk is in de hersenen van de headlinestagiairs. Dat gaat ongeveer zo:

1. Ik moet in opdracht van mijn oudere ambtgenoot een headline schrijven over Poetin die iets wil.

2. Hmmm, dat laatste woord klinkt vreemd ... De derde persoon enkelvoud van de meeste werkwoorden eindigt toch op een -t? 

3. Ik weet het zeker: het is 'hij loopt', 'zij slaapt' en, lekker modern, 'die' en 'hen neemt';

4. Dat betekent dus automatisch dat Putin niet iets wil, maar dat hij iets wilt.

5. Ik typ de headline: 'Valt de kernbom als Putin dat wilt?'

6. Ik heb de regels van de werkwoordvervoeging correct gevolgd: 'de kernbom valt' en 'Putin wilt'.

7. Ik publiceer tevreden de headline op de site van de krant.

Je zult misschien denken dat wij in de redactie van ‘10 voor Taal’ gruwen van deze fouten. Niets is minder waar: we smúllen van headlines met een klein gebrek. Dus alsjeblieft, lieve stagiairs van Nederland, blijf luisteren naar de hypercorrectiestem in jullie hoofden, blijf fouten maken en blijf ze vooral ook publiceren! Jullie maken er een clubje medewerkers van een taalprogramma zo ontzettend gelukkig mee.

---

Ik snap 'm niet

V.O.U.T.J.E.

In 2005 werd ik gevraagd de juryvoorzitter van het tv-spelletje Lingo te worden. Een baan met verantwoordelijkheid, de jury beoordeelt immers de woorden die kandidaten spellen. Vaak waren dat woorden die deelnemers speciaal hadden ingestudeerd om te shinen tijdens hun 25 minutes of fame. Shinen is misschien niet het juiste woord, het was eerder licht provoceren. Lingospelers leerden de meest scabreuze woorden uit hun hoofd om te kijken hoever ze konden gaan in een primetime spel dat door ouders en kinderen werd bekeken.  Mij hadden ze er niet mee; van elk vunzig woord leerde ik een keurige betekenis uit m'n hoofd. 'Beffen' zijn immers borstharen van katten, 'pijpen' buisvormige holtes en 'neuk' betekent stomp, en daarvan kun je er natuurlijk ook twee uitdelen. Veel mensen in het Lingoteam dachten daardoor dat ik een wandelen woordenboek was; ik werd hun vraagbaak voor taalproblemen. Zo ook voor een technicus bij het programma. Hij had net een nieuw vriendinnetje, maar je zou de liefdessituatie op z'n Facebooks als 'it's complicated' kunnen beschrijven; zij wist niet of ze voor hem moest kiezen. Benieuwd hoe dit afloopt? Je leest het in Taalvoutjes - het jubileumboek.

JP Pellemans

Fans van Lingo zullen zijn stem waarschijnlijk uit duizenden herkennen: JP zat bijna tien jaar lang in de jury van het populaire tv-programma. En omdat zijn taalbloed kruipt waar het niet gaan kan, verzon hij na het stoppen daarvan 'De Tafel van Taal', waar hij ook de eindredacteur van is. Kers op de taart was in december 2017 het programma 'De Avond van Taal', een terugblik op het taaljaar 2017 met presentatrice Margriet van der Linden en tal van interessante gasten die in 2017 'iets met taal' deden. De kijkers van de Tafel van Taal kwamen met zoveel talige vragen, dat hij – om die te beantwoorden – zijn eigen YouTube-kanaal maar is begonnen: 'dt met JP'. Want wanneer gebruik je nou 'hun' en wanneer 'hen'? En hoe zit dat met de vervoeging van 'updaten'? JP legt het je uit! Een greep uit 'dt met JP': https://www.youtube.com/watch?v=Dg6dHVVMP38 Hé, een taalvoutje uitgelegd! https://www.youtube.com/watch?v=LDc4YLY7Y2M Vooruit, nog eentje! https://www.youtube.com/watch?v=Vjqv1P-yXBY Meer bekijken van JP? Klik op het beeld hieronder.