Woordweetje: geld over de balk smijten

Woordweetje geld over de balk smijten

De winkels stunten met Black Friday-kortingen, je verlanglijstjes voor Sinterklaas en Kerstmis stromen vol en voor je het weet gooi je je digitale winkelmandje vol met aankopen die je eigenlijk helemaal niet nodig hebt. Aan het einde van de dure feestmaand schrikt je bank-app je even wakker. Je hebt te veel ‘geld over de balk gesmeten’! We gebruiken de uitdrukking al eeuwenlang wanneer iemand roekeloos, kwistig en zonder nadenken geld uitgeeft. Maar wat heeft een houten balk in hemelsnaam te maken met je eigen portemonnee leegkieperen? Tijd om de boerderij op te zoeken en deze verspillende gewoonte te ontrafelen!

Wie bij de balk denkt aan iets als een steunbalk in het plafond, snapt dat je daar niet zomaar iets overheen gooit. De sleutel tot deze uitdrukking voert ons rechtstreeks terug naar het boerenbedrijf en de voederruimte in de stal.
In oude koeien- en paardenstallen hing boven de voederbak (de kribbe) een houten rek of een houten balk. Dit rek heet de ‘ruif’ of de ‘balk’. Hierin legde de boer het hooi of het voer voor zijn vee, zodat de dieren er rustig en afgemeten van konden eten.

Geldverspilling

Als een onhandige knecht echter veel te haastig te werk ging en de plukken hooi wild óver de balk heen gooide, belandde het voer op de grond in het vuil tussen het stro en de mest. Het vee vertrapte het, wilde het niet meer eten en het waardevolle voer was in één klap verloren. Dat was natuurlijk pure geldverspilling voor de boer!

Vanaf de zeventiende eeuw verschoof deze stalmetafoor naar de menselijke financiën. ‘Hooi over de balk gooien’ werd ‘geld over de balk smijten’: je gooit je zuurverdiende centen roekeloos weg op een plek waar je er niets meer voor terugkrijgt. In de loop der eeuwen zijn de meeste mensen uit de koeienstal verdwenen, maar de waarschuwing tegen roekeloos uitgeven bleef fier overeind.

Dus de volgende keer dat je in het heetst van de Black Friday-strijd of tijdens de cadeautjesjacht iets te makkelijk je creditcard pakt, weet je dat je in de voetsporen treedt van een haastige boerenknecht. Zorg dat je geld netjes in de ruif belandt, en bewaar het hooi liever voor Ozosnel!

Lees nog meer interessante woordweetjes.

Woordweetje

Woordweetje: landnamen in het Chinees

Woordweetje: landnamen in het Chinees

Iedereen heeft wel een rare hobby of fascinatie die anderen een beetje vreemd vinden. De een spaart afgeknipte teennagels, de ander haalt enorm veel genoegdoeni...


Woordweetje

Woordweetje: Joost mag het weten

Woordweetje: Joost mag het weten

Wie is toch die Joost uit de uitdrukking ‘Joost mag het weten’? Wanneer leefde hij en bestond hij wel echt? Nou, nee, want de Joost waar we het hier over hebben...


Boekrecensie

Boekrecensie – Het ABC van JP 2

Boekrecensie – Het ABC van JP 2

Hoeveel merknamen hebben een nep-Italiaanse naam in de Nederlandse supermarkt, denk je? (Spoiler: meer dan je pasta-minnende hart aankan) En waarom trappen we d...