Ik snap 'm niet

[intro]Onlangs kreeg ik in Zuid-Afrika een plaatselijke krant te pakken. Geschreven in het Afrikaans. Het is een dochtertaal van het Nederlands en dat maakt het voor ons een gemakkelijke taal; 95% van de woordenschat van het Afrikaans is van Nederlandse oorsprong. En een grappige taal, omdat de ons zo bekende Nederlandse woorden vaak zijn vervormd.[/intro]   Door: René Kolsteren   Mijn oog viel op een artikeltje op bladzijde drie van de krant. In het Oost-Kaapse dorp Aberdeen is de begraafplaats zo vol dat sommigen ertoe over zijn gegaan de kuilen voor de nieuwe graven te maken op de paden die naar andere graven leiden. Stel je voor: je bent op weg naar het graf van je dierbare en je moet over andere graven heen lopen. Het moenie gekker word nie. Een 'ontstoken' Louis Lategan komt in het artikel aan het woord. "Dit kan nie so aangaan nie. As nog een persoon se graf in die middel van die pad gegrawe word, sal ek wragtig die gat nog voor die begrafnis met sement toegooi", aldus boer Louis. Vooral het woord 'ontstoke' doet het hem. Dit is niet zo maar een gevalletje 'boos zijn'. Normaal gesproken is Louis misschien al niet zo’n gemakkelijk heerschap, maar door het bijvoeglijk naamwoord 'ontstoke' krijg ik de indruk dat je maar beter helemaal ver uit zijn buurt kunt blijven. Zijn ferme taalgebruik valt op. Dat moest in ons land ook maar eens vaker gebeuren. "Dit kan nie so aangaan nie." Dat zal het parlement meteen de mond snoeren, zou Mark Rutte kunnen denken, als hij dit al zou lezen. Iedereen zal instemmend knikken, als hij deze woorden uitspreekt. Nee, dit kan inderdaad niet. Daar heeft de premier wel gelijk in. Overtuigender kan het niet. Een zin om vaker in de Tweede Kamer te bezigen, lijkt mij. En dan de zin dat Louis 'wragtig die gat met sement sal toegooi'. Geen half werk verrichten; niet een schepje zand erover en het is klaar. Nee, wragtig toegooi. Een oplossing die voor honderden jaren meegaat. Misschien wel voor eeuwig. Ik vind dit artikel vooral interessant omdat het je iets leert over de taal zelf. Werkwoorden vervoegen doen ze in het Afrikaans niet. Ek eet, wij eet, jullie eet. Verder bestaat het probleem dat veel Nederlanders nog hebben met de -d of -t bij een voltooid deelwoord niet in het Afrikaans: ze laten die laatste letter gewoon weg. Jij het dit mooi geverf. Wij hebben dit gemaak. De letter 'g' tussen twee klinkers vervalt in het Afrikaans. Op menige middelbare school in Zuid-Afrika prijkt dan ook trots het naambord 'Hoere skool'.   Een simpele rechttoe rechtaan taal. Het zou een flink aantal Nederlanders uit de brand helpen als Afrikaans hier als vervangende taal wordt ingevoerd. Geen gedoe meer met de -d of -t. Iedereen durft weer stukjes tekst te schrijven. Het zal even duren, maar als we nu beginnen hebben we het over twintig jaar wel voor elkaar. En taalfoute? Hulle word nie meer gemaak nie. We zullen zeggen: vroeger, toen was het pas ingewikkeld! Die lewe het nou tog baie makliker geword.

---

Tijdens de allereerste editie van Taalvoutjes-het dictee kom je niet weg met Afrikaans. Op zaterdagavond 16 december organiseren wij ons dictee op de informele en humoristische Taalvoutjes-manier, we gaan het even helemaal anders doen! Zien we je 16 december? Koop hier je kaartje!  

---

Wil je jouw taaloverdenkingen op Taalvoutjes zien? Stuur je column in en wie weet lees je deze terug. Geplaatste columns worden beloond met een supertof, te gek Taalvoutjes-pakket. 

Ik snap 'm niet

[intro]Misschien is het je weleens opgevallen: een heel toepasselijke en grappige combinatie van iemands achternaam en het beroep dat hij uitoefent. Meneer van der Wiel, die vrachtwagenchauffeur is. Meneer van Houten, timmerman. Die combinaties, dus. Slager van der Ham, nog zo één.[/intro]  Door René Kolsteren Er is zelfs onderzoek naar gedaan. Mevrouw Arts heeft een veel grotere kans om dokter te worden dan bijvoorbeeld een mevrouw van Dijk. Het schijnt te maken te hebben met een goed gevoel over jezelf. Als je erg tevreden bent met en over jezelf - en dat zijn er nogal wat vandaag de dag - dan zoek je in je leven zaken op die op jouw naam lijken en waar je je nog beter van gaat voelen. Zo zou Mirjam uit Middelstum dus het middelbare onderwijs in gaan, maar het gaat nog verder. Ook jouw partner moet idealiter op die manier bij je passen. Jan en Jantien, Theo en Thea. Of Bente uit Bennebroek, die gaat samenwonen met Ben in een benedenhuis. Het gaat mij allemaal wat ver. Maar dat van die achternaam en het beroep, dat klopt wel. Dominee Pastoors, schoenmaker van Leer, ik heb ze gekend. Tandarts Suermondt, persoonlijk vind ik dat een echte giller. Een aptoniem heet dat. Letten we wel even op? Alweer een nieuw taalkundig begrip geleerd. Aptoniem, afgeleid van aptus - dat 'geschikt' betekent in het Latijn - en onoma, ofwel 'naam', dat vreemd genoeg weer uit het Grieks komt.

Naamcombinaties

Een combinatie van twee namen kan ook hilarisch zijn. Mevrouw Mens die trouwde met meneer Rot. Mevrouw Rot-Mens. Het is echt gebeurd. Of zij zich ook zo voorstelt in gezelschap, valt te betwijfelen. Janny Rot of mevrouw Mens zal het meestal wel zijn. Mevrouw Naaktgeboren-Vroegindewey. Tja, de lol zal er voor deze dames snel van af gaan.

Beenhakker

Aptoniem, dus. Er zijn veel leuke combinaties te verzinnen. Maar de leukste zag ik vorige week. Ik reed ergens op de snelweg en werd ingehaald door een bestelauto waar 'mobiliteitshulpmiddelen' op de zijkant stond vermeld. Er stond een naam onder. Ik kon mijn ogen nauwelijks geloven. Ik haalde het busje weer in. Ja hoor, daar stond het: J. Beenhakker, mobiliteitshulpmiddelen. Specialist op het gebied van mobiliteitshulpmiddelen, van houten wandelstok tot volledig elektronisch aangestuurde rolstoel met omgevingsbesturing. Het is echt waar. Als u dit leest, meneer Beenhakker, zult u waarschijnlijk verzuchten: "O nee, alwéér ... dit ken ik zo langzamerhand wel." Maar laat ik u dit zeggen: u heeft een mooi beroep gekozen. Eigenlijk kon het niet missen dat u dit ging doen. Zoals meneer Rouw, die een uitvaartonderneming begon. En meneer van der Leest, die schoenmaker werd. Want laten we nu maar gewoon bij onze leest blijven, dan komt alles goed.

Ik snap 'm niet

[intro]In het boemeltreintje Den Haag Centraal – Voorschoten, 17.58 uur. Het is stampvol. Ik begrijp dit woord wel, want soms worden de mensen in Den Haag letterlijk de trein ingestampt. Maar dit terzijde.[/intro] Door René Kolsteren Ik word ondergedompeld in een kakofonie van geluid. In veel verschillende talen. Ik hoor iets dat op Maleis lijkt, Pools, Engels, en ik hoor iemand zeggen: "Ik bel drek trug. Ja, de trein het vertraging. Ze mosten eerst een machinist zoeken." Het lijkt mij dat ze de machinist juist moesten vinden, maar het was waar. Het was zojuist omgeroepen. Picture this: Den Haag Centraal, perron 4. Iemand met een rood aangelopen hoofd roept naar een willekeurige forens: "Meneer daar, ja u! U moet meekomen. U moet deze sprinter gaan besturen. Snel, we hebben nog twee minuten. Wat zegt u, dat gaat niet werken? Dan zit u bij NS goed!" Maar dat terzijde. Ik word uit mijn gedachten gehaald door een Russisch sprekende dame. Jaartje of dertig, hoogblond, zoals het een ware Russin betaamt. Ik denk even: hé, Voorschoten, daar woont de dochter van Poetin. Ik kijk even rond of ik een kleine nors kijkende, homofobe man ontwaar met een grootheidswaanzinnige blik, maar nee. Als ze het al is, is pa Poetin er niet bij vandaag. Ik weet dat Poetins dochter in een gebouw woont of woonde, dat de Krim heet. (De Voorschotenaren onder de lezers zullen nu instemmend knikken.) Maar dit trouwens terzijde. Ik verval weer in gepeins. Taal is raar. Je geeft in Engeland iets aan iemand, die jou daarvoor bedankt en jij zegt: "Je bent welkom". In het Frans zeg je dan: "Het is niets." Nee, nou wordt hij mooi! Je doet moeite, je geeft iets, misschien wel iets heel duurs en dan roep je er achteraan dat het niks is. Nog zo’n mooie als je iets geeft. In het Engels zeg je: "Hier ben je." Wat een onzin. Natuurlijk is de ander er, een overbodige constatering dus. Maar dit terzijde. Maar dit terzijde. Dat vind ik nog een van de mooiste uitdrukkingen in onze taal. Als je twijfelt aan de relevantie van je verhaal, de ander kijkt niet geïnteresseerd of je voelt je in verlegenheid gebracht, roep dan 'maar dit terzijde' en je bent gered. Maar dat weer terzijde. Wil je jouw gedachtenspinsels op Taalvoutjes zien? Stuur je column in en wie weet lees je deze terug. Geplaatste columns worden beloond met een supertof, te gek Taalvoutjes-pakket.