Column: Tautologieën en pleonasmen

voetpedicure

Tautologieën en pleonasmen, die termen haal ik altijd abusievelijk door elkaar. Dat laatste was een pleonasme … of een prachtig mooie tautologie, dat weet ik dus nooit.

Corné Ouburg

 

Door: Corné Ouburg

 

 

Maar ik ben heus niet de enige. Op elk verjaarspartijtje of koffiekwartiertje op kantoor is er wel iemand die bij het horen van ‘groen gras’ opspringt en roept: “Ha! Da’s een pleonasme! … Of een tautologie, dat weet ik dus nooit.” Waar hij of zij alleen maar mee wil aantonen beide woorden niet alleen te beheersen, maar ook nog eens bij benadering te weten wat ze betekenen!

Pleologisten – want zo noem ik ze – zijn vervelende, nare (!) mannetjes (behalve als het vrouwtjes zijn, dan zijn het vervelende, nare vrouwtjes) die u wijsneuzerig verbeteren als u zegt dat u zich irriteert. En die uw vraag wat dat kost beantwoorden met: “Geld. Of bedoelde je: ‘Hoeveel kost dat?’” Als u vertelt dat u elke dag op en neer rijdt naar uw werk, vraagt-ie quasi verbaasd: “Op en neer? Woon jij op de Mount Everest, ofzo?”

Kent u zo’n pleologist? Vast wel.

Let dan op uw woorden. Zeg nooit ofte nimmer ‘nooit en te nimmer’, ‘overnieuw’, of ‘wat schetst mijn verbazing’. Kijk ook uit met ‘de laatste puntjes op de i’, ‘bij wijze van’ (“Bij wijze van wat?!” zal hij u toeschreeuwen) en ‘dat kan jij beter als mij’ in zijn aanwezigheid.

Bent u hem beu? Vast wel.

Aanval is dan de beste verdediging.  Vertel bijvoorbeeld over uw lieve, schattige, oude oma, en als de pleologist dan zijn “Ha!, da’s een pleonasme! … Of een tautologie, dat weet ik dus nooit” te berde brengt, onderbreekt u hem en zegt op uw wijsneuzigst: “Dat weet ík dus wel. Het was een contaminatie van die twee, een tautonasme!”

De pleologist zal u vanaf dat moment nooit meer lastigvallen. En dat kan ik weten, want ik ben zelf zo’n vervelend, naar mannetje. Sorry, ik zal het nooit meer doen. Om het goed te maken nog één pleonasme, gratis en voor niets. Of was dat nou een tautologie?

Corné Ouburg schreef al eerder columns voor ons. Zijn andere columns vind je hier.

Heb jij ook een leuke column geschreven? Stuur ‘m in en wie weet zie je je column terug op onze site en ontvang je een supertof Taalvoutjes-pakket!


Lees ook »

7 reacties op Column: Tautologieën en pleonasmen

  1. Hendrik Kneuteldam
    / Antwoord

    En hoe zit het met ‘betrouwbare politicus’. Wat is dat dan?

    • pieter
      / Antwoord

      Dat is, zie de desbetreffende lemmata op de Wikipedia, ofwel een contradictio in terminis ( zoals: een vierkante kogel) ofwel, als de tegenstrijdigheid ironisch bedoeld is, een oxymoron (zoals: een levend lijk). Beide stijlfouten of , als ze bewust zijn gemaakt, stijlfiguren, vallen onder de groep: paradoxen.

      Al die geleerde kreten voor deze speciale , literaire “taalvoutjes” zijn bedacht in de 17e- 19e eeuw, toen de bestudering van deze taalverschijnselen was voorbehouden aan mensen, die “gestudeerd” hadden en dus Grieks en Latijn kenden , en hun wetenschappelijke kennisuitwisseling ook nog in het Latijn deden. Geleerde geschriften waren in het Latijn, dat dezelfde functie in de internationale wetenschap had als het Engels in onze tijd heeft.

  2. Catharina
    / Antwoord

    Leuk geschreven, al wordt het verschil tussen pleonasme en tautologie hiermee niet duidelijk. Zelf kom ik er ook wel eens mee in de war. Gelukkig is tegenwoordig toch alles op internet te vinden, dus kan ik gemakkelijk mijn geheugen opfrissen. 🙂

    • pieter
      / Antwoord

      Mijn leraar Nederlands op de middelbare school zei destijds: bij een tautologie staat er 2 keer hetzelfde, en bij een pleonasme staat er iets overbodigs in de zin. Een tautologie is dus meestal ook een pleonasme. Het leerboekje, dat we daarbij gebruikten (“Literaire kunst”, van Lodewick) is nu, 45 jaar later, wat ouderwets, maar vanwege de vele aardige voorbeelden en de duidelijke uitleg, nog steeds bruikbaar en lezenswaardig. Serieus geïnteresseerden raad ik aan, te proberen, dit oude studieboek op de tweedehands markt te kopen, beslist een aanrader!

  3. Hans
    / Antwoord

    Pieter heeft gelijk. Maar nog erger vind ik het dat de schrijver “zich irriteert”…… Beter opletten Corné!

    • Corné
      / Antwoord

      Het stukje staat bewust vol met dit soort fouten Hans. Ik heb uitstekend opgelet. 😉

  4. pieter
    / Antwoord

    Bij deze voetpedicure ( te onderscheiden van een pootpedicure, die voor huisdieren kan worden geconsulteerd!) kun je dus je nagels (van tevoren door een zeer artistieke teennagelstyliste beschilderd?) bij opbod laten verkopen!
    Dit soort miniatuur-nagelkunst heeft de musea, ook de piepkleine in Madurodam, helaas nog niet bereikt…..

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De leukste voutjes »

Taalvoutjes-hebbedingen »