Column
Column: Tautologieën en pleonasmen
Tautologieën en pleonasmen, die termen haal ik altijd abusievelijk door elkaar. Dat laatste was een pleonasme … of een prachtig mooie tautologie, dat weet...
Woordweetje: bij de pinken zijn
Je scrolt door het nieuws en ziet binnen één seconde een hilarische taalvout in de kop staan. Of je leest een officieel contract door en pikt er meteen die ene geniepige tikfout uit die iedereen over het hoofd zag. We zeggen dan dat je ‘bij de pinken bent’. We gebruiken de uitdrukking al sinds de negentiende eeuw om aan te geven dat iemand alert, gevat, bijdehand of snel van begrip is. Maar wat heeft de kleinste vinger aan je hand in hemelsnaam te maken met je intellectuele scherpte?
Bargoens
Het korte antwoord: helemaal niets! In geen enkel geval verwijst de uitdrukking naar de pink aan je hand. De échte oorsprong ligt namelijk in een heel andere hoek: de middeleeuwse geheimtaal van dieven en landlopers (het Duitse Rotwelsch en ons eigen Bargoens).
In die schimmige onderwereld was Pinke of pink het woord voor ‘geldbuidel’ of ‘geld’. Het woord was waarschijnlijk een klanknabootsing (onomatopee) voor het klinken van munten; exact de oorsprong van het woord ‘pingping‘ dat sommigen vandaag de dag nog steeds gebruiken.
Op de kleintjes letten
Wie vroeger ‘bij de pinken was’, lette letterlijk heel goed op zijn geldzak. Je zorgde er simpelweg voor dat zakkenrollers er niet mee vandoor gingen. In Groningen en Vlaanderen betekende de uitdrukking dan ook lange tijd ‘zuinig zijn’ of ‘op de kleintjes letten’. Maar hoe veranderde dat op je centen letten in intellectuele scherpte?
Bijdehand
Wie goed op z’n geld wilde passen, moest natuurlijk continu ontzettend wakker en alert zijn. Onder invloed van de uitdrukking ‘bijdehand zijn’ (wat oorspronkelijk ‘vroeg uit bed en paraat zijn‘ betekende) verschoof de betekenis in de negentiende eeuw definitief van de portemonnee naar het brein en dus van geld naar ‘pienter, gevat en bij de les zijn’.
De Bargoense geldzakken zijn inmiddels uit ons straatbeeld verdwenen, maar de scherpte is gebleven. Dus de volgende keer dat jij die ene flinke taalvout als eerste opmerkt en iemand zegt dat je lekker bij de pinken bent, weet je dat je in de voetsporen treedt van waakzame voorouders. Je let niet alleen op de kleintjes, maar bent iedereen ook nog eens een stapje voor!
Boekrecensie
Boekrecensie: De taal der liefde
“Seks is nu eenmaal een productieve inspiratiebron voor de taal”, schrijft Ton den Boon in de inleiding van De taal der liefde....
Column
Column: Een foto van het Nederlands
Niets is zeker in dit leven, behalve belasting en teddyberen. En nieuws. Zo zeker als de zon iedere dag opkomt, is er iedere nieuwe dag een overvloed aan nieuws...
Column
Column: Klerenwoorden en modetaal
“De klassieke witte sneaker krijgt een loveydovey make-over”, schrijft het online lifestylemagazine BALLINNN’. Hoera, een speciale valentijnseditie van een paar...