Je kent het wel: je bent al drie dagen flink verkouden, hebt de hele papieren zakdoekjesvoorraad van de supermarkt erdoorheen gejaagd en dán komt een vriend met de ultieme tip voor een wondermiddeltje. Tja, bedankt voor het meedenken, maar dat is mosterd na de maaltijd. We gebruiken deze uitdrukking massaal voor adviezen, oplossingen of opmerkingen die zo laat komen dat ze volstrekt nutteloos zijn geworden. Maar waarom kreeg mosterd vroeger de schuld van dit slechte timingprobleem? Tijd om het potje open te draaien en te zien waar Abraham de mosterd haalt.
Voor de oorsprong van deze culinaire uitdrukking moeten we terug naar de middeleeuwen. In die tijd was mosterd niet zomaar een lekker sausje voor bij de bitterbal, maar een serieus hulpmiddel aan tafel. Men geloofde destijds heilig dat mosterd unieke, medicinale eigenschappen bezat die de spijsvertering een flinke hand hielpen bij het verwerken van zware, vette vleesgerechten.
Het was in de middeleeuwse keuken dan ook vaste prik dat de mosterd tijdens het diner op tafel stond. Je werd geacht je vlees erin te dopen, zodat je maag direct aan het werk gezet kon worden. Als de kok of de bediende echter te laks was en het potje mosterd pas kwam brengen als de borden al waren afgeruimd en de magen al vol zaten, dan sloeg hij de plank volledig mis. De maaltijd was immers al achter de kiezen en de mosterd kon zijn verteringswerk niet meer doen. Dit historische feitje leidde al snel tot het Franse gezegde ‘servir de la moutarde après diner’, wat we later letterlijk naar het Nederlands hebben vertaald.
In de loop der eeuwen verhuisde deze keukenblunder naar onze dagelijkse taal. De mosterd van nu is niet meer eetbaar, maar heeft de vorm van een te late excuses, een achterhaald advies of een herinnering die binnenkomt als de deadline al twee dagen is verstreken. Het heeft geen enkel nut meer, hoe goed bedoeld het misschien ook was.
Dus de volgende keer dat iemand met een oplossing komt aanzetten als het probleem zichzelf allang heeft opgelost, weet je precies welke culinaire misser diegene heeft begaan. Die staat figuurlijk met een schaaltje scherpe saus bij een lege tafel te wachten op een maag die al vol zit. En dat maakt zo’n nutteloze opmerking een stuk makkelijker te negeren.
De dikke duim. Dat is verreweg mijn favoriet. Elke keer als ik die gebruik, hoor ik mezelf stilletjes “Prima, joh” fluisteren. Want dat is wat die dikke duim vo...
Cartoon: Arend van Dam Fout zijn ze niet, maar verwarrend kunnen ze wel zijn: taalverschillen tussen het Nederlands in Nederland en Vlaanderen. En net als taalv...
“Wouden zijn bossen!” “Je mag nooit een komma schrijven voor ‘en’!” “Een aantal is enkelvoud!” Je hoort het je docent Nederlands nog roepen. Maar taal verandert...
Op m’n computerscherm verschijnt een envelopje. Mail van school. Tegenwoordig heel gewoon, maar een jaar of vijf geleden ging het overgrote deel van de co...