Column: Op het puntje van je tong

‘Het kinderpardon werd in 2012 door Diederik Samsom voor de poorten van de hel weggesleept.’ (Trouw, 24 juni 2016)

Ik had de uitdrukking nooit eerder gehoord, maar ik wist in een flits wat ze betekende. Als je iets voor de poorten van de hel moet wegslepen, is het een succes dat aan een zijden draadje heeft gehangen.

Door Ludo Permentier

Dat zijden draadje kent iedereen. Het wordt honderden keren per dag gebruikt in gesprekken. Als ik de tellingen van een grote persdatabank mag geloven: in de Nederlandse en Vlaamse pers samen zo’n duizend keer per jaar. Die poorten van de hel, daarentegen, goed vijftig keer (ik tel niet mee de keren dat iemand voor de poorten van de hel staat, of dat die poorten opengaan). Doordat er zoveel zijden draadjes worden gesponnen, zien we het fijne beeld niet meer dat achter de uitdrukking zit; het is een cliché geworden. Die poorten van de hel behouden voorlopig hun volle afschuwwekkende aanblik.

Goede schrijvers weten hun onderwerp zo voor te stellen dat de lezer nieuwsgierig wordt vanaf het begin en geïnteresseerd blijft tot het einde. Ik had hier ook kunnen schrijven dat de betere auteur zijn onderwerp zo voor het voetlicht brengt dat de lezer het naadje van de kous wil weten en aan zijn stem gekluisterd blijft. Om op die frases te komen heb je een redelijke fantasie en een behoorlijke woordenschat nodig. En dan nog voel je soms dat er ergens een prikkelende uitdrukking voor moet bestaan, maar ze schiet je niet te binnen. “Ze ligt op het puntje van mijn tong”, zeg je dan. Alweer zo’n treffend beeld.

Het woordenboek helpt je niet altijd verder. Woordenboeken leggen uit wat je ergens gelezen of gehoord hebt. Je moet al een heel geavanceerd digitaal woordenboek hebben, plus een ruime ervaring in het zoeken en een schepje geluk om in zo’n woordenboek een uitdrukking te vinden die je hier en nu van pas komt als je zelf aan het woord moet.

Een boek dat je helpt om je ideeën scherp onder woorden te brengen, liefst met beeldende uitdrukkingen, bestond nog niet. Mijn gewezen collega Rik Schutz en ik vonden dat heel spijtig. Daarom hebben we het zelf samengesteld. Het heet Met zoveel woorden en je zou het een omgekeerd woordenboek kunnen noemen: je begint bij de betekenis en je komt uit bij de woorden.

Het is geen synoniemenwoordenboek en het beperkt zich tot wat taalkundigen ‘idiomen’ noemen: uitdrukkingen die je niet letterlijk neemt. Die hebben we niet alfabetisch geordend (want dan hadden we een verklarend woordenboek van uitdrukkingen), maar onder trefwoorden die wellicht het eerst bij je opkomen als je op zoek gaat naar een formulering. Onder zo’n trefwoord staan soms een handjevol, soms tientallen uitdrukkingen die je op weg helpen. Alles samen (schrik niet!) zijn het er een kleine zesduizend geworden.

Eén voorbeeld slechts: het trefwoord ‘sympathie’. Daaronder vind je: (een) hart hebben voor …, een goed/warm hart toedragen, … naar mijn hart, een (goede) klik hebben met iemand, een boontje hebben voor …, een potje kunnen breken bij iemand, een zwak hebben voor …, gecharmeerd zijn door …, gecharmeerd zijn van …, iemand (graag) mogen lijden en over de baan kunnen met iemand.

Je bent misschien getroffen door dat boontje, of door gecharmeerd zijn door of over de baan kunnen met. Dan ben je een Nederlander. In Vlaanderen zijn het heel gewone uitdrukkingen, die beslist ook bekendheid verdienen in het noorden van ons taalgebied. Bij uitdrukkingen die niet overal bekend zijn, hebben we dat genoteerd. En er staat altijd een voorbeeldzin, waaruit je kunt leren in welke sfeer de uitdrukking gebruikt wordt.

met-zoveel-woordenRik en ik hebben nu ons woordenboek en we zijn er blij mee. Jij kunt het ook krijgen, want Taalvoutjes geeft er drie weg, met dank aan uitgeverij Amsterdam University Press. Het enige wat je moet doen is te delen welke uitdrukking het eerste bij je opkomt als je zou willen zeggen dat je buitengewoon blij bent. Zo blij gaan wij jou dan misschien maken.

WINNEN
Kans maken op het boek Met zoveel woorden van Ludo Permentier en Rik Schutz? Beantwoord zijn vraag in een reactie hieronder!


ludo-permentierOver Ludo Permentier

Het Groot Dictee der Nederlandse Taal, het Groene Boekje, de Nederlandse Taalunie en de Universiteit van Gent. Noem een instantie die met het Nederlands te maken heeft en de Vlaming Ludo Permentier is erbij betrokken. Hetzij als jurylid, hetzij als redacteur, hetzij als docent. Een groot taalman, dus, die desalniettemin odes kan brengen idiomen en aan kleine woordjes, zoals ‘oeps’. Oeps, zeg je? Jazeker! Zijn column over dit woord vind je in Taalvoutjes – het boek 2


Meer boeken van Ludo Permentier:


Lees ook »

148 reacties op Column: Op het puntje van je tong

  1. / Antwoord

    Ik ben verguld!

  2. moniek kingma
    / Antwoord

    Jippie-de-pippi!!

  3. Bea
    / Antwoord

    Het eerste dat bij mij opkomt: als iemand zegt dat je buitengewoon blij bent.

    “”Dat iemand van de bovenste plank is “” wil dat zeggen dat het een prima persoon is.

  4. Marjan
    / Antwoord

    Ik zou uiteraard ook een gat in de lucht springen,
    maar daarmee zou ik dan ook het gras onder de voeten van een ander wegmaaien … Nu wil het wel zo zijn dat de een z’n dood, de ander z’n brood is .. (maar ja, wat niet wil dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet). Hoe je het dus ook wendt of keert, er schiet altijd bij iemand iets in het verkeerde keelgat of je schiet onder iemands duiven.

  5. Johan Wolters
    / Antwoord

    Als ik het boek zou mogen krijgen, is het echt iets om mee thuis te komen!

  6. Mel81
    / Antwoord

    Van een collega: ‘Uit mijn panty gaan’. Als ze gefrustreerd is.

  7. Marja
    / Antwoord

    Ik zou echt uit mijn plaat gaan

  8. Weissman
    / Antwoord

    De uitdrukking van een Spaanse ex-collega:
    Ik ben zo blij als een marmot.

  9. / Antwoord

    “Woorden schieten te kort ” als ik het boek win.

  10. Gerda van Lingen
    / Antwoord

    Als ik buiten gewoon blij ben dan “ga ik uit mijn dak”

  11. Julia
    / Antwoord

    Stiekem zou ik net als meerdere anderen in de zevende hemel zijn, maar omdat zij dat al zijn… zou ik sprakeloos zijn. Da’s ook een hele mooie, vind ik. Een bescheiden uidrukking qua vorm, maar met heel veel diepgang.

  12. Catharina
    / Antwoord

    Ik spring gewoon een gat in de lucht. 🙂

  13. Anne van den Nouweland
    / Antwoord

    Ik woon in Amerika en als ik dit boek met Nederlandse uitdrukkingen win, dan ben ik op de negende wolk, want dan kan ik mijn kennis van de Nederlandse taal levend houden.

  14. / Antwoord

    De zon straalt in mijn hart

  15. marja keijzer
    / Antwoord

    Ik zou zo blij zijn als een kip met één puul ( zei mn moeder altijd)

  16. Pauline
    / Antwoord

    Zo blij als een varken in een modderbad

  17. Miranda
    / Antwoord

    Hij is al eerder genoemd, lees ik. Maar ik vind ‘in mijn nopjes zijn’ een geweldige uitspraak 🙂

  18. Laura
    / Antwoord

    Een blije geit ben ik als ik het boek win! Dat is uiteraard zo klaar als een klontje

  19. Lisette
    / Antwoord

    Tranen van gevoel, biggelen over mijn smoel

  20. / Antwoord

    Zo blij als een kind in een snoepwinkel.

    Weet niet eens of het een officiële uitdrukking is, maar dat komt er als eerste bij mij op!

    🍭🍬🍭🍬🍭🍬🍭🍬🍭

  21. Maria
    / Antwoord

    zo vreed (Brabants voor tevreden) als een hond met zeven l*llen.

  22. Karolien
    / Antwoord

    Dit boek steekt me zozeer de ogen uit dat ik mijn beste beentje voor zal zetten om een wit voetje te halen bij de auteurs om aldus de prijs in de wacht te slepen!

  23. Lenny
    / Antwoord

    Mijn hart springt op van vreugde!

  24. Lene beuls
    / Antwoord

    Ik zou in de wolken zijn 👏👏

  25. Thea
    / Antwoord

    Blij als blik.

  26. Monique G
    / Antwoord

    Als ik het boek zou krijgen, zou ik sprakeloos zijn. De juiste uitdrukking voor mijn blijdschap ligt op het puntje van mijn tong, maar er zijn eigenlijk geen woorden voor. Daarom zal ik slechts met mijn hoofd in de wolken lopen en uitzinnig van vreugde het boek lezen. Daarna breng ik de opgedane kennis over op mijn leerlingen, want jong geleerd, is oud gedaan!

  27. Monique
    / Antwoord

    Als ik het boek zou krijgen, zou ik sprakeloos zijn. De juiste uitdrukking voor mijn blijdschap ligt op het puntje van mijn tong, maar er zijn eigenlijk geen woorden voor. Daarom zal ik slechts met mijn hoofd in de wolken lopen en uitzinnig van vreugde het boek lezen. Daarna breng ik de opgedane kennis over op mijn leerlingen, want jong geleerd, is oud gedaan!

  28. Frericks
    / Antwoord

    Ik moet denken aan:
    De duivel schijt altijd op de grootste hoop omdat ik volgens andere mensen vaak een mazzelkont ben.

  29. Hetty
    / Antwoord

    Ik zou van gekkigheid niet weten wat te doen.😄😂

  30. Koosje Melissen
    / Antwoord

    Ik zou volledig uit mijn plaat gaan! En door de geluidsbarriere gaan. Ik zit mezelf erop te verheugen naast de brievenbus!

  31. Anneke
    / Antwoord

    Met open armen zal ik het boek ontvangen.

  32. Brenda
    / Antwoord

    “Iemand dood maken met een blije mus?” 😉

  33. Hendrina de Vries
    / Antwoord

    Zo blij als een vos in het kippenhok

  34. Susan van der Schoor
    / Antwoord

    Ik doe een rondedansje en jubel het uit.

  35. / Antwoord

    Ik zou zo blij zijn als een kind met een sinterklaasgeschenk, me dolgelukkig en in de zevende hemel voelen met slechts één van deze drie boeken !

  36. Lincy luyten
    / Antwoord

    Als ik het boek win, spring ik een gat in de lucht!

  37. Nicky
    / Antwoord

    ik ga uit mijn dak

  38. Richard
    / Antwoord

    Zo blij als een hond met 7 staarten

  39. Monique
    / Antwoord

    Natuurlijk ga ik uit mijn dak van plezier…..tot de hemel, de maan en de sterren en weer terug !!!

  40. `Henry
    / Antwoord

    Ik zul d’r barre wies met weez’n. (drents voor ontzettend blij)

  41. Wim
    / Antwoord

    Zo trots zijn als een jonge hond met 7 lullen

  42. jenika kearney
    / Antwoord

    heeft een gat in de hand

  43. Afra
    / Antwoord

    ik zou helemaal heppiebeppie zijn met zijn boek

  44. Thea Sikkema
    / Antwoord

    Woorden schieten tekort

  45. linda
    / Antwoord

    101 reacties tot nu, 3 boeken weg te geven? Ik zou zeggen…. Veel beloven weinig geven doet een gek in vreugde leven. 😉

  46. Monique Daane
    / Antwoord

    Ik ben er stil van

  47. linda
    / Antwoord

    Ik zou een vreugdedansje doen!

  48. Marjolein van Tooren
    / Antwoord

    Wat onze faculteitssecretaresse pleegde te zeggen: “Mijn dank grenst aan hondsdolheid.”

  49. / Antwoord

    Ik kan wel een gat in de lucht springen, maar ik laat me niet snel blijmaken met een dode mus… Ik blijf daarom. met beide benen op de grond staan

  50. / Antwoord

    Ik zou echt helemaal uit mijn dak gaan als een exemplaar zou winnen!

  51. Els Rombouts
    / Antwoord

    De koning te rijk zijn

  52. Bas
    / Antwoord

    Ik zou zo blij zijn als een kind maar ook zo trots als een aap met 7 l*llen.

  53. Marc
    / Antwoord

    Ik zou uit mijn toverbol gaan!

  54. Yvonee
    / Antwoord

    Mijn geluk niet op kunnen

  55. Laura
    / Antwoord

    Ik zou echt een blij ei zijn!

  56. Taco Wiersma
    / Antwoord

    Ik spring een gat in de lucht!

  57. Marije
    / Antwoord

    Út de skroeven wêze, is Friese uitdrukking, letterlijk vertaalt: uit de schroeven zijn.

  58. Susan van der Schoor
    / Antwoord

    Ik voel mij een kind in een snoepwinkel

  59. Marije
    / Antwoord

    Út de skroeven wêze, is Friese uitdrukking, letterlijk vertaalt: uit de schroeven zijn

  60. paul soete
    / Antwoord

    ik spring een gat in de lucht

  61. Lode Goossens
    / Antwoord

    Zo blij als een strontkever in een mestschuur

  62. Brigit Banga
    / Antwoord

    zo blij als een kind met sint

  63. Jacqie
    / Antwoord

    Zo blij als een hond met zeven staarten

  64. Hanna
    / Antwoord

    Ik zou helemaal in de wolken zijn!

  65. Monieke
    / Antwoord

    WAUW!! Ik zou het met open ogen ontvangen!!!

  66. Ferry van Rijn
    / Antwoord

    Op het puntje van je tong.
    Betekent, Ik weet het, naar kan er even niet opkomen.

  67. / Antwoord

    Dan word ik gek van blijdschap.

  68. Margriet Schreur
    / Antwoord

    Sorry voor het woord, maar het is echt de eerste (en nogal beeldend) uitdrukking die in me opkomt. Mijn vader zei dit altijd als iemand superblij was: Hij is zo blij als een aap met zeven lullen!

  69. Martin
    / Antwoord

    Van A tot G tot Z: een boekje om het bij uit te gieren!

  70. Esther
    / Antwoord

    Ik zou zo blij zijn als een kind in een snoepwinkel.

  71. Wilma
    / Antwoord

    Als een kind zo blij zijn

  72. Lizz
    / Antwoord

    Krijg nou tandjes!

  73. Rita
    / Antwoord

    Dan ben ik zo blij als een kind en gaat het dak eraf!

  74. / Antwoord

    Zo blij zijn als een hondje met zeven straatjes.

  75. Norma
    / Antwoord

    Als ik zou winnen, zou ik een gat in de lucht springen, in de zevende hemel zijn!

  76. Wybe
    / Antwoord

    Joepie de poepie!!

  77. Julie Jacobs
    / Antwoord

    Ik zou een gat in de lucht springen !
    Ludo, staat deze ook in jouw boek? Het is een waarheid als een koe dat dit paard een vogel voor de kat is 🙂

  78. Annelies
    / Antwoord

    Beter een boek in de hand dan 10 in de boekenwinkel!

  79. Ton Colenberg
    / Antwoord

    Als een kind zo blij.

  80. Rita
    / Antwoord

    Dan ben ik zo blij als een kind en gaat het dak er af!

  81. Kitty
    / Antwoord

    Ik zou zo blij als een kermisvogel zijn

  82. roos
    / Antwoord

    n gegeven paard nooit in zijn bek kijken

  83. Lydie Koning
    / Antwoord

    Ik voel me dan als een luis op een zeer hoofd

  84. Ferry Groothedde
    / Antwoord

    Ik zou een gat in de lucht springen van blijdschap als ik won.

  85. Mieke
    / Antwoord

    Ik zou mijn handen dichtknijpen

  86. Ingrid
    / Antwoord

    Zodemekrakenpitten!

  87. / Antwoord

    Als ik één exemplaar van het boek 📖 ‘Met zoveel woorden’, geschreven door Ludo & Rik, win dan zal ik de rest van dit jaar in trance zijn 🙏😵

  88. / Antwoord

    Helemaal uit mijn plaat gaan 🙃😉😍

  89. Marijke
    / Antwoord

    Ik zal het van de daken willen schreeuwen.

  90. Marlies
    / Antwoord

    Jottem!

  91. Lydia Kramer-Blansjaar
    / Antwoord

    Hartstikke tof

  92. Annelies
    / Antwoord

    Ik sta perplex (als ik win)

  93. Annelies
    / Antwoord

    Ik sta perplex (als ik ga win)

  94. Annelies
    / Antwoord

    Ik grijns van oor tot oor

  95. Pauline
    / Antwoord

    Als een kind in een snoepwinkel

  96. Charlie
    / Antwoord

    Ik ben zo blij als een aap met 7 lullen

  97. Sytske
    / Antwoord

    Een kinderhand is gauw gevuld…😉

  98. Hanneke Brouwer
    / Antwoord

    Ik zou het van de daken schreeuwen!

  99. Heleen
    / Antwoord

    Ik zou in de zevende hemel zijn!

  100. Pieter
    / Antwoord

    Het zijn de kleine dingen die het doen

  101. Peter
    / Antwoord

    -Zo blij als een kind!

  102. Peter
    / Antwoord

    Zo blij als een kind zijn.

  103. Susanne
    / Antwoord

    Daar zou ik erg mee in mijn nopjes zijn

  104. SANDRA
    / Antwoord

    Zo blij als een gek

  105. Jos Scheurink
    / Antwoord

    In mijn nopjes in de wolken

  106. Inge Ladenius
    / Antwoord

    Ik bin sa bliid as in protter (fries, letterlijk vertaald: ik ben zo blij als een spreeuw)

  107. neeltje
    / Antwoord

    Daar kan ik mee voor de kerk langs

  108. Sandra G.
    / Antwoord

    Ik ben zo blij als een vlo in een hondenhok !

  109. Evelien
    / Antwoord

    Ik zou erg in mijn sas zijn met zo’n boek.

  110. Jeannine
    / Antwoord

    Ik zou zo blij zijn als een klein kind in een snoepwinkel

  111. Date Moet
    / Antwoord

    Ik ben helemaal in mijn sas!

  112. Janet Stuut
    / Antwoord

    Dan zal ik de vlag uitsteken!

  113. Sandra Kolkman
    / Antwoord

    Gelukkig heb ik geluk in de liefde, jammergenoeg geen geluk in het spel, maar mocht ik toch zo’n schitterend boek mogen ontvangen/winnen, dan zou ik op rozen zitten.

  114. Martin Walraven
    / Antwoord

    Zij heeft een lach van oor tot oor.

  115. David Bastiaens
    / Antwoord

    Ik zou een gat in de lucht springen.

  116. Leonie
    / Antwoord

    Ik zou huizen hoog springen!

  117. Marieke
    / Antwoord

    Ik zou een gat in de lucht springen.

  118. Graciëlla Woutersen
    / Antwoord

    Als ik zou winnen zou ik daar erg mee in mijn nopjes zijn

  119. Iwan
    / Antwoord

    Bij het winnen zal ik huizen hoog springen!

  120. Anneke Schenk
    / Antwoord

    ik spring een gat in de lucht

  121. Margriet
    / Antwoord

    Ik spring een gat in de lucht van blijdschap

  122. Eva
    / Antwoord

    Zo gelukkig als een kind in de snoepwinkel!

  123. jos vandebergh
    / Antwoord

    Ik zou in mijn nopjes zijn (als ik tenminste wist waar mijn nopjes waren).

  124. Elisabeth
    / Antwoord

    Zo blij als een lammetje in de wei

  125. Richard Jaspers Faijer
    / Antwoord

    Ik ga helemaal uit m’n plaat (s vervangende schaamte)!

  126. Marita Weener
    / Antwoord

    Ik zou een gat in de lucht springen.

  127. Gerard Koppers
    / Antwoord

    Ik spring uit m’n sokophouders van plezier!

  128. Margot
    / Antwoord

    In de wolken zijn.

  129. Ans Schilders
    / Antwoord

    Ik spring een gat in de lucht! (Is al gezegd, maar het kwam meteen in me op)

  130. Hanneke
    / Antwoord

    Zo blij dat ik van de weeromstuit niet weet wat te zeggen!

  131. Patricia
    / Antwoord

    Bijna van mijn stokje gaan

  132. Patricia
    / Antwoord

    Ik zou uit mijn dak gaan!

  133. Monique
    / Antwoord

    Door het dolle heen zijn.

  134. Norma
    / Antwoord

    Ik ben zo inblij dat je het van buiten gewoon kunt zien.

  135. Jen
    / Antwoord

    Ik zou helemaal uit m’n dak gaan!

  136. Sharon
    / Antwoord

    Ik ben zo blij als een kind

  137. Arthur
    / Antwoord

    Zo blij als een hond met zeven staarten!

  138. Hans van Iersel
    / Antwoord

    Euforisch!

  139. Renee Bergers
    / Antwoord

    Niet voor één gat te van gen zijn.

  140. Hans
    / Antwoord

    Ik zou de bloemetjes buiten zetten!

  141. Michael Christiaanse
    / Antwoord

    Ik ben bijzonder in mijn nopjes…

  142. Hennie Uittenbogaard
    / Antwoord

    In de lucht springen van blijdschap.

  143. cees den hertog
    / Antwoord

    Dit komt zomaar uit de lucht vallen

  144. Sabina
    / Antwoord

    Ik zou een gat in de lucht springen!

  145. Sabina
    / Antwoord

    Ik zou een gat in de lucht springen

  146. Esther Smits
    / Antwoord

    Zo blij als een varken in de modder!

  147. Bert
    / Antwoord

    In de zevende hemel zijn.

  148. Sander
    / Antwoord

    In de wolken zijn

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De leukste voutjes: »

Producten »