Ik snap 'm niet

Stelt u zich de volgende scène voor: op een druilerige namiddag in 1995 bekijkt een jeugdige snaak - voor de eerste keer - wat later zijn favoriete film zal worden. 'Back to the Future', het meesterwerk van Robert Zemeckis en Bob Gale. Als u de film gezien heeft, dan herinnert u zich vast nog de scène waarin Marty McFly zijn vader George uitlegt hoe hij het hart van Lorraine Baines kan veroveren. Op de VHS-cassette uit de jaren 90 wordt de volzin "You come up, you punch me in the stomach, I'm out for the count, right?" vertaald als "Je geeft me 'n stomp, zodat ik voor pampus lig." Door Julian de Backer       Pampus? Dat klinkt als de clandestiene liefdesbaby van de woorden 'pamper' en 'campus'. 'Pampus': een perfecte titel voor een film over een wonderkind dat reeds mag gaan studeren aan de universiteit, maar dat de luiers nog niet ontgroeid is. De DVD-versie maakte er "Nu kom je naar me toe. Je stompt me in de maag. Ik val neer, oké?" van. "Ik val neer"? Dat kan nauwelijks banaler. Maar wat is die pampus dan? Of is het een wie, een persoon? Van Dale (anno 2002) schrijft het woord namelijk met een hoofdletter ('het Pampus'), maar geeft verder geen enkele vorm van uitleg. 'Voor Pampus liggen' zou enkel 'uitgeput zijn' betekenen. Wat in de scène niet volledig klopt: nergens is Marty McFly 'uitgeput'. In dat opzicht is 'ik val neer' accuraat, doch veel saaier. Vreemd genoeg schrijft Van Dale uit 1988 het woord toch met een kleine letter. Welke schelmenstreken verbergt de redactie van dat volslanke woordenboek voor ons? Gelukkig is de tweedelige uitgave uit 1970 heel wat loslippiger. Er is wel degelijk een verschil tussen 'Pampus' en 'pampus'. 'Pampus' blijkt zowaar een zandbank in het IJsselmeer ten oosten van Amsterdam, die eeuwenlang een ernstige belemmering voor de zeescheepvaart vormde. In het Bargoens werd gesproken over 'voor Pampus liggen', wat 'dronken zijn' betekent. Er wordt zelfs gewag gemaakt van een tweede zegswijze: 'voor Pampus zitten' of 'zijn eten niet op kunnen'. De 'pampus' daarentegen was een zeilboot, een klein kieljacht met torentuig van zestien vierkante meter. De ondertiteling 'zodat ik voor pampus lig' is dus niet geheel correct. Nergens ligt Marty McFly er potentieel bij als een zeilboot of is hij beneveld. Maar dat taalvoutje mag door de vingers gezien worden. Het geheel klinkt immers veel grappiger en gezelliger dan 'ik val neer'. Hoofdletter noch tijdreis kunnen het tegendeel bewijzen. Heb je ook een leuk idee voor een column en kun je goed schrijven? Stuur hier je column in. Wie weet zie je die binnenkort terug op deze site! Gepubliceerde columns worden beloond met een leuk Taalvoutjes-pakket.

Ik snap 'm niet

De Antwerpse universiteit UA doet het zonder schaamte. Gebruikt een nietsvermoedende student een verouderd woord in een examentekst, dan is een volledig punt aftrek het gevolg. Inderdaad, de onderwijsinstelling bestraft het hanteren van archaïsmen. Door Julian de Backer Sneu zonder meer, want bestaat er iets mooiers dan een flets, zoutloos verslag te kruiden met een niet-alledaags woord? Waarom zou je 'munt' schrijven als je nog steeds 'dukaat' of 'sestertie' kan bezigen? Akkoord, er is een betekenisverschil - maar een beetje professor ziet dwars door dat euvel heen. In tijden van 'bokitoproof', 'tentsletje' en 'selfie' is het smullen met 'edoch', 'jegens' en 'rabauw'. Wanneer een vrij tot zeer mooie vrouw op straat passeert, is het veel gepaster om haar met 'freule' of 'deerne' aan te spreken - en openingszinnen zullen er ook pittiger door worden. Neem nota, hitsige heren. Zonder meer het mooiste ouderwetse woord dat onze Nederlandsche taal te bieden heeft, is 'gaarne'. Van Dale omschrijft het als "<form.> graag, met genoegen". Uw dienaar las dit de eerste keer in 'Hypnosestralen', een album van de beste Belgische stripreeks 'Piet Pienter en Bert Bibber' van notoir kluizenaar Jozef "Pom" Van Hove. Wanneer een lokaal politicus met ambitieuze plannen een extra glas wijn wordt aangeboden, antwoordt de gluiperige gladjakker bevestigend met "Gaarne!... 'n Lekker wijntje!" (sic.). Mijn elfjarige zelve was meteen betoverd door het gekke woord. Wie gebruikt vandaag de dag nog 'gaarne', voluit zelfs 'volgaarne'? De tegenstelling 'ongaarne' hoor je al helemaal niet meer. Tijd voor een revanche, alsook een remonte. Omarm met gulzige graagte 'gaarne'. Gooi het vandaag nog tussen uw dagelijkse conversaties. En als uw geliefde u een fruitig glas gegist druivensap met een stevige afdronk aanbiedt, dan weet u dat "Gaarne!... 'n Lekker wijntje!" het enige correcte antwoord is. Heb je ook een leuk idee voor een column en kun je goed schrijven? Stuur hier je column in. Wie weet zie je die binnenkort terug op deze site! Gepubliceerde columns worden beloond met een leuk Taalvoutjes-pakket.