Column: Onstuimig

Door Boudewijn Otten


Ik ben altijd blij als het begint te herfsten. Storm en wind, jagende wolken aan het zwerk, een najaarsbui. Nevel en regen, vallend blad gegrepen door een vlaag wind. Verwaaid haar, gebroken paraplu’s. Paddenstoel, kastanje, keizerboleet, pompoen.

Bijna ieder woord dat iets met de herfst te maken heeft, is mooi. Herfst alleen al. Vier medeklinkers op het eind, kom er maar eens om! Herfst kun je uitspreken in een zucht. En wie goed luistert, hoort dan een Engelsman fluisteren: harvest. Dat betekent oogst. De herfst begint met de harvest.

Ook fraai is ‘onstuimig’. Zo noemen de weermannen en –vrouwen het weer waarop de herfst ons zo onversaagd trakteert. Onstuimig, onversaagd. Woorden die met on beginnen hebben soms iets merkwaardigs. Meestal betekent on niet: onaf is niet af, onecht is niet echt.

Af en toe betekent ‘on-‘ niet ‘niet’. Ongedierte is gedierte, onkruid is kruid, ontaal is taal. Onweer en onhout: zelfde verhaal. Een onding is gewoon een ding. Een slecht ding, maar toch: een ding.

Ook vreemd zijn de on-woorden die zonder on helemaal niets meer betekenen. Onanie, onnozel, ontiegelijk en ontzettend.

Maar het gekst zijn de on-woorden die zonder ‘on’ precies hetzelfde betekenen (of ongeveer hetzelfde). Tuig en ontuig. Guur en onguur. Willekeurig en onwillekeurig.

Onlangs vond ik er nog één. Het allerfraaiste on-paar in de Nederlandse taal zelfs. Onstuimig betekent, ongelogen, precies hetzelfde als stuimig. Sindsdien ben ik (onverbeterlijk onomatofiel) nog blijer in de herfst.

Boekrecensie

Boekrecensie: Hun verloedere me taal!

Boekrecensie: Hun verloedere me taal!

‘Hun verloedere me taal.’ Hoeveel fouten ontdek jij in deze zin? Zelfs als je ze niet kunt verklaren met grammaticale uitleg, voel je dat deze zin van geen kant...


Column

Column: Moenie gekker word nie

Column: Moenie gekker word nie

Onlangs kreeg ik in Zuid-Afrika een plaatselijke krant te pakken. Geschreven in het Afrikaans. Dat is door de gelijkenis met het Nederlands voor ons een makkeli...


Column

Column: Ge snapt me toch?

Column: Ge snapt me toch?

Enkele dagen geleden las ik met veel plezier de column Afkickpoging van Dion van Meel. Zijn verhaal was erg herkenbaar voor me, als lijdend voorwerp van taalnaz...


Column

De Koninklijke Quiz

De Koninklijke Quiz

Lees jij elke editie van Vorsten en ken je de leden van het koninklijk huis net zo goed als je eigen familie? Of kun je de namen van de prinsesjes niet eens opn...